Tadeusz Sendzimir PDF Drukuj E-mail
wtorek, 19 kwiecień 2011
Tadeusz Sendzimir (Sędzimir do 1939 r.) (1894-1989)

Tadeusz Sendzimir 

Konstruktor urządzeń walcowniczych, racjonalizator technologii hutniczych, przemysłowiec. Ur. 15 lipca 1894 r. we Lwowie, syn Kazimierza, urzędnika państwowego i Wandy z Jaskławskich.

Ukończył IV Gimnazjum Klasyczne we Lwowie, rozwijając równocześnie zainteresowania chemiczne. W latach 1912-1914 studiował na Wydziale Mechanicznym Szkoły Politechnicznej we Lwowie. Po wybuchu pierwszej wojny światowej i zamknięciu uczelni przez rosyjskie władze okupacyjne, pracował jako mechanik w warsztatach samochodowych. Wraz z nimi, w czerwcu 1915 r. został ewakuowany do Kijowa. Pod koniec I wojny światowej przedostał się z Kijowa przez Syberię, do Władywostoku, stąd do Szanghaju. W 1918 r. założył tam pierwszą w Chinach fabrykę drutu, śrub, nakrętek i gwoździ. Dokonał pierwszych swoich wynalazków, które zrewolucjonizowały walcownictwo, m.in. opracował nowy typ walcarki do walcowania blach na zimno w sposób ciągły, kontrolując proces umożliwiający  osiągnięcie wymaganych tolerancji wymiarowych.

W 1929 r. wyjechał do USA z nadzieją rozpowszechnienia swoich wynalazków. Celu nie udało się osiągnąć i dlatego w 1930 r. przyjechał do Polski. W roku 1933  uruchomił pod Katowicami pierwszą w świecie linię ciągłego walcowania i cynkowania blach stalowych na skalę przemysłową. Początkowo walcarka produkowała 400 ton blach miesięcznie. Po wprowadzonych ulepszeniach, tuż przed wybuchem wojny, osiągnęła 1 tys. ton i pracowała nieprzerwanie w Hucie „Pokój” do 1962 roku.

Blacha ocynkowana produkowana według technologii Sędzimira, dzięki wysokiej jakości, szybko znalazła wielu nabywców, a technologia stała się znana na całym świecie. Jego patent  walcowania i procesu ocynkowania zakupiony został przez wiele krajów.

W 1935 r. przeniósł się do Paryża, gdzie po podpisaniu umowy z amerykańskim koncernem „Armco Steel”, założył biuro konstrukcyjne Armzen, a następnie uruchomił w 1936 r. pierwszą w USA linię galwanizacyjną w zakładach „Armco” w Butler (Pensylwania) i pierwszą walcownię blach na zimno w 1939 r. Wiosną tegoż roku przeniósł biuro do USA, zamieszkał w Middletown w Ohio i zmienił pisownię nazwiska na łatwiejszą dla Amerykanów – Sendzimir. W 1945 r. zamieszkał w Waterbury w stanie Connecticut, w 1946 r. przyjął obywatelstwo amerykańskie.

W latach wojny i powojennych dokonał trzeciego doniosłego wynalazku w zakresie przetwórstwa i technologii  metali jaką była konstrukcja walcarki planetarnej, zwanej tak od „heliocentrycznego” układu małych walców roboczych, poruszających się po obwodzie dużych walców oporowych. System walców  umożliwił walcowanie cienkich taśm stalowych, w tym także ze stali stopowych. Planetarne walcarki tego typu rozpoczęły pracę w przodujących przemysłach stalowych w wielu krajach świata: m.in. w Wielkiej Brytanii (1953), Japonii (1956), Kanadzie (1966) i Szwecji (1986).

W 1956 Sendzimir rozwiązał biuro „Armzen” i założył firmę „T. Sendzimir Inc.” z siedzibą w Waterbury, CT,  której został generalnym prezesem. Firma szybko się rozwijała, uruchomiono jej przedstawicielstwa w Paryżu, Londynie i Tokio oraz agencję w Sztokholmie, a następnie rozszerzono jej działalność na: Europę Wschodnią, Indie, Pakistan, Malezję, Singapur, Indonezję, Nową Zelandię, Nigerię, kraje arabskie i Meksyk. Z czasem przedstawicielstwa przekształciły się w spółki. W 1974 r. Sendzimir utworzył związek wszystkich spółek pod nazwą „Sendzimir Engineering Corporation” z siedzibą w Waterbury.

W latach siedemdziesiątych przekazał kierownictwo firmy synowi Michałowi,  nadal zajmując się pracą twórczą. Pod koniec jego życia w 35 krajach świata pracowało ponad 400 różnych typów walcarek z jego znakiem firmowym, przedstawiającym wstęgę blachy w kształcie litery „S” pomiędzy walcami. Także w Polsce, w Nowej Hucie, stosując technologię cynkowania  opracowaną przez inż. Sędzimira  wyprodukowano ponad 6 mln ton blachy ocynkowanej rocznie.

Jego wynalazki uzyskały 73 patenty w kilkunastu krajach świata.

Tadeusz Sendzimir zawsze zaznaczał swoją polską narodową przynależność. Wspierał finansowo Fundację Kościuszkowską, gdzie od 17 października 1964 r. był członkiem rady nadzorczej. Stworzył przy niej Fundację Sendzimira, której celem było finansowanie naukowych staży polskich uczonych w USA i udzielanie stypendiów studentom amerykańskim polskiego pochodzenia, umożliwiając im studia w Polsce. Był prezesem Rady Polskiego Instytutu Naukowego w Nowym Jorku, członkiem rady nadzorczej Polish National Alliance College w Cambridge Springs w Pensylwanii. Podkreslić należy, iż w firmach Sędzimira znalazło pracę wielu polskich inżynierów i techników osiadłych na stałe w USA.

Tadeusz Sendzimir otrzymał zaszczytny tytuł doktora honoris causa z Alliance College w Cambridge Springs, Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie (1973) i Akademii Górniczej w Leoben w Austrii (1980). W 1949 r. Amerykański Instytut Cynku nadał mu odznaczenie „Za fundamentalne osiągnięcia w sztuce cynkowania”, był też odznaczony Złotym Medalem im. Bublicka na VII Międzynarodowej Konferencji Cynkowania w Paryżu (czerwiec 1964), Złotym Medalem im. Bessemera przez Brytyjski Instytut Żelaza i Stali wraz z upamiętnieniem jego nazwiska na tablicy umieszczonej na murze londyńskiej siedziby Instytutu (1965), Złotym Medalem im. Brindla nadanym przez Królewską Akademię Nauk Technicznych w Sztokholmie (1973). W połowie listopada 1983 r. zorganizowane zostało w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, w 50 rocznicę twórczości naukowo-gospodarczej Sendzimira, jubileuszowe, uroczyste sympozjum naukowe.

Zmarł 1 września 1989 r. w swojej letniej rezydencji w miejscowości Jupiter koło Palm Beach na Florydzie. Pochowany został w Betlehem pod Waterbury.

Był odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1938), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1973) i Komandorią Zasługi PRL (1989).

Był dwukrotnie żonaty: od 1922 r. z Rosjanką Barbarą Alferieff, po rozwodzie w 1942 r. zawarł w 1945 r. drugie małżeństwo, z Francuzką Berthe Madeleine Bernade. Z pierwszego małżeństwa miał syna Michała (ur. 21 listopada 1924), inżyniera i swojego następcę - prezesa generalnego firmy „T. Sendzimir Inc.”, z drugiego małżeństwa miał troje dzieci: Stanisława, artystę-śpiewaka w Paryżu, Jana Piotra (ur. 1951) ekologa w Gainsville na Florydzie i Wandę (ur. 1952), dziennikarkę w Cambridge pod Bostonem.

W 1990 r. Kombinatowi Metalurgicznemu w Nowej Hucie w Krakowie nadano nazwę „Huta im. T. Sendzimira”. Cztery lata później, w setną rocznicę urodzin Sendzimira, zorganizowano okolicznościową sesję i odsłonięto w głównym gmachu huty tablicę pamiątkową z rzeźbioną podobizną naszego najwybitniejszego metalurga XX wieku.

Polonia Technica nadała inżynierowi Tadeuszowi Sendzimirowi w 1971 r. tytuł Członka Honorowego, za wybitne osiągnięcia zawodowe i naukowe oraz wkład pracy na rzecz polonijnej społeczności inżynierów i techników.

 

Źródło: PSB, Tom XXXVI/2, zeszyt 149, Warszawa-Kraków 1995, s. 267-269.

Korekty uaktualnienia życiorysu Tadeusza Sendzimira dokonał syn, dr Michał Sendzimir, 12 kwietnia 2002 r., z prośbą o rozpowszechnianie tej wersji we wszelkich publikacjach (Janusz Zastocki).

Ostatnia aktualizacja ( wtorek, 19 kwiecień 2011 )
< Poprzedni   Następny >

Znajdź na portalu...

Nasi sponsorzy

Advertisement

Członkowie PT...

Dla członków Polonia Technica:
Wypełnij formę aby otrzymać dostęp